بیوگرافی ها دسته‌بندی نشده زنان ایرانی

آتوسا دختر کوروش بزرگ، ملکه همسر پادشاه هخامنشی داریوش یکم، و مادر خشایارشا سرطان سینه داشت

197886_KlXkzaal
نویسنده رویا

9097galler

آتوسا (فارسی باستان: اوتَئوثَه Utauθa؛ اوستایی: هئوتسه Hutaosā؛ پهلوی: Hudōs؛ عربی: خطوس؛ پارتی: xwdws؛ ایلامی: ú-du-sa؛ حدود ۵۵۰ پ م – ۴۷۵ پ م) دختر کوروش بزرگ، ملکه پادشاه هخامنشی داریوش یکم، و مادر خشایارشا بود. به گواهی مورخین یونانی، او بانفوذترین همسر داریوش بزرگ بود. شخصیت آتوسا، همانند دیگر زنان پارسی نبود. به گفته مورخین یونانی، در عین زنانگی، او خصلت‌های مردانگی نظیر قدرت‌طلبی، درایت و اقتدار را نیز داشت. گرچه پسر آتوسا (خشایارشا) پسر ارشد داریوش یکم نبود، ولی به دلیل زیرکی و نسب پدری او (کوروش بزرگ)، توانست که پسرش را جانشین همسرش کند. روایت هرودوت در مورد او، گرچه ممکن است افسانه‌ای باشد، ولی بازتابی از روایت‌های پارسی‌ها در مورد قدرت او است. گرچه در منابع تاریخی، سخنی از مذهب آتوسا نیامده، لیکن نام او، نمودی از نام زرتشتی هتوئسه است که نشان می‌دهد، بایستی او پیرو آئین زرتشت می‌بوده است. هرودوت، با روایت داستانی، اولین جنگ بین پارسی‌ها و یونانی‌ها را به آتوسا و پزشک محرم او، دموکدس مربوط می‌سازد.

    آتوسا ایرانی دختر کورش

نام

آتوسا، صورت یونانی Utauθa فارسی باستان و Hutaosā اوستایی است، احتمالاً به معنی خوب عطا کردن است. ظاهراً آتوسا نامی رایج در دودمان هخامنشی بود. بنابر شجره‌نامه شاه‌های کاپادوکیه، نام خواهر کمبوجیه اول و همچنین خواهر و همسر اردشیر دوم هم آتوسا بود.

lbald7j0r3wvq3c0qjkz

زندگی نامه

مشهورترین شخصیت تاریخی که آتوسا نام داشت، دختر کوروش بزرگ (احتمالاً بزرگترین فرزندش) بود. مادرش کاساندان بود. آتوسا بین سالهای ۵۵۰ تا ۴۷۵ پ م زیست.آتوسا همسر داریوش بزرگ دومین پادشاه هخامنشی و همچنین مادر خشایارشا سومین پادشاه هخامنشی بود.

به روایت هرودوت، دِمُکدِس پزشک یونانی که پس از معالجه داریوش، پزشک خصوصی اش شد، می‌توانست از شاه تقاضای هر چیزی به جز بازگشت به وطن داشته باشد. کمی بعد، غده‌ای بدخیم در سینه آتوسا پدیدار شد. او بیماریش را با دمکدس در میان می‌گذارد، و دمکدس که شوق دیدار میهن داشت، محرمانه از او می‌خواهد تا در صورت موفقیت در معالجه، تقاضای او را به شرطی که زیانی برایش نداشته باشد، بپذیرد. آتوسا می‌پذیرد و درمان می‌شود. دمکدس از او می‌خواهد که شاه را با این یادآوری که جوان، ثروتمند و نیرمند است برای حمله به یونان ترغیب کند. آتوسا به داریوش می‌گوید جنگ با یونان از یک سو بر آوازه و قدرت او نزد ایرانیان می‌افزاید و از سوی دیگر، چون آنان را سرگرم می‌سازد، از فرصت ایجاد مزاحمت می‌کاهد. داریوش جواب می‌دهد که قصد جنگ با سکاها را دارد، اما آتوسا جواب می‌دهد که چیره شدن بر سکاها هر لحظه ممکن است ولی او آرزوی تصرف یونان را در سر دارد. به ویژه که راه‌آشنایی مثل دمکدس در دسترس است. داریوش می‌پذیرد و دموکدس همراه با جاسوسان ایرانی برای به دست آوردن اطلاعات به سواحل یونان می‌فرستد. ایرانی‌ها وظیفه داشتند از فرار پزشک یونانی جلوگیری کنند. بر اثر تحریک او، لشکر پارسی سواحل یونان را شناسایی کردند و نیروی دریایی یونان را بررسی کردند و توسط راهنمایی دموکدس کروتونی، پزشک خصوصی او و داریوش هدایت شدند. گرچه لشکرکشی موفقیت آمیز بود، دموکدس موفق شد فرار کند. رجبی گرچه در صحت کل روایت هرودوت شک دارد، اما جزئی از روایت را می‌پذیرد، چرا که آن را حامل برداشت معاصرین هرودوت از دربار ایران، اعتبار ملکه و علت یکی از بزرگترین جنگ‌ها میان پارس و یونان می‌داند.

nf00001905-1

آتوسا چهار پسر از داریوش داشت: خشایارشا که بزرگترین فرزندش بود، دیگری هیستاسپس، فرماندار نیروهای خشایارشا در باکتریا و سکا، ماسیستر، یکی از فرماندهان خشایارشا و هخامنش، دریاسالار ناوگان مصر بود. به خاطر دودمان و زیرکی‌اش، آتوسا تاثیر بزرگی بر شوهرش و قصر داشت. در سال ۴۸۷ پ. م در دعوای حرم، او حمایت داریوش را با جانشینی خشایارشا به‌دست‌آورد. خشایارشا اولین پسرش بود ولی اولین فرزند داریوش نبود. داریوش ۳ پسر دیگر از اولین زنش، دختر گوبریاس داشت. انتصاب خشایارشا به عنوان فرمانده کل ارتش پارسی به او قدرتی برای جانشینی در آینده را داد. جابه‌جایی قدرت بعد از داریوش به خشایارشا، باید به سبب اقتدار بزرگ آتوسا باشد. در مدت حکومت پسرش، او جایگاه والای ملکه مادر را به دست آورد.

سردیس سنگی دوران هخامنشی کشف شده در اطراف تخت جمشید؛ این سردیس را به آتوسا نسبت داده اند 14p.ir

سردیس سنگی دوران هخامنشی کشف شده در اطراف تخت جمشید؛ این سردیس را به آتوسا نسبت داده اند ۱۴p.ir

ظاهراً آتوسا در بیرون از مرزهای ایران باستان نیز زنی پرآوازه بوده است. او یکی از سه شخصیت اصلی نمایشنامه ایرانیان آیسخولوس بوده که خود در جنگ ماراتن و سالامیس شرکت کرده بود. در سراسر این نمایشنامه آتوسا در مقام زنی میهن پرست، مدبر و مسئوب و هوشیار و همچنین مادری دلسوز و مهربان روی صحنه می‌آید.و شخصیت باوقارش قلب بازی نمایش است.بررسی دیالوگ‌های آتوسا، هر چند افسانه‌ای است، برای بررسی مقام زن در ایران باستان و یا برداشت غیرایرانیان از زن پارسی جالب توجه است. آشیل که خود در جبهه دشمن قرار داشته است، از آتوسا به استثنای چند مورد چهره‌ای قهرمان می‌سازد.

ZAR

مرگ

آیسخولوس در نمایشنامه ایرانیان حکایت کرده که زمانی که خشایارشا به یونان تاخت، او زنده بود. در حقیقت نام هم در لوح‌های استحکامات پرسپولیس دیده نشده است، ولی ثابت نمی‌کند (آنگوله والتر هینتس ادعا می‌کند) که در آن موقع مرده است.

از پایان عمر آتوسا اطلاعی در دست نیست. ظاهراً تابوت او و خواهرش، آرتستونا در آرامگاه داریوش و کنار تابوتش قرار گرفته بود. احتمالاً بنایی که امروزه کعبه زرتشت خوانده می‌شود، به دستور آتوسا که می خواسته همانند مادرش آرامگاهی باشکوه داشته باشد ساخته شده است، اما چون بعداً داریوش آرامگاهش را به وسعتی ساخت که همه بلندپایگان خانواده‌اش در آن جای گیرند، کعبه زرتشت به ملکه‌های کهتر و شاهزادگان اختصاص یافت.

197886_KlXkzaal

در فرهنگ و ادبیات

  • آتوسا یکی از شخصیت‌های کلیدی در شاهکار گور ویدال، یعنی کتاب آفرینش است. اعتبار این کتاب در بحث درباره چگونگی به سلطنت رسیدن داریوش بزرگ است.
  • آتوسا یکی از سه شخصیت اصلی نمایشنامه پارسیان آیسخولوس بوده که خود در جنگ ماراتن و سالامیس شرکت کرده بود. در سراسر این نمایشنامه آتوسا در مقام زنی میهن پرست، مدبر و مسئوب و هوشیار و همچنین مادری دلسوز و مهربان روی صحنه می‌آید.و شخصیت باوقارش قلب بازی نمایش است. بررسی دیالوگ‌های آتوسا، هر چند افسانه‌ای است، برای بررسی مقام زن در ایران باستان و یا برداشت غیرایرانیان از زن پارسی جالب توجه است. آشیل که خود در جبهه دشمن قرار داشته است، از آتوسا به استثنای چند مورد چهره‌ای قهرمان می‌سازد.
  • سردیس آتوسا یک سردیس سنگی از دوران هخامنشی است که در اطراف تخت جمشید کشف شده است.

آتوسا در نمایشنامه های یونانی

ظاهراً آتوسا در بیرون از مرزهای ایران باستان نیز زنی پرآوازه بوده است. او یکی از سه شخصیت اصلی نمایشنامه ایرانیان آیسخولوس بوده که خود در جنگ ماراتن و سالامیس شرکت کرده بود. در سراسر این نمایشنامه آتوسا در مقام زنی میهن‌پرست، مدبر و مسئول و هوشیار و همچنین مادری دلسوز و مهربان روی صحنه می‌آید. و شخصیت باوقارش قلب نمایش است. بررسی دیالوگ‌های آتوسا، هر چند افسانه‌ای است، برای بررسی مقام زن در ایران باستان و یا برداشت غیرایرانیان از زن پارسی جالب توجه است. آشیل که خود در جبهه دشمن قرار داشته است، از آتوسا به استثنای چند مورد چهره‌ای قهرمان می‌سازد.

این حقیقت که نمایشنامهٔ ایرانیان آشیل، نامی از آتوسا یا عنوان خانوادگی وی نمی‌برد، به عنوان نشانه‌ای از تخیلی بودن آتوسا ذکر شده است. در آتن سال ۴۷۲ پ.م، [آتوسا] حتی «کمتر از یک نام» بود و می‌شد بدان به دیده دراماتیک نگریست. بسیاری ممکن بود با این دیدگاه موافق باشند که «به راستی… ویژگی‌های حقیقتاً پارسی در رفتار وی وجود ندارد.» و اینکه وی نقش «مادر» دلسوز را بازی می‌کند. شاید «چیزی» درون «نگرانیش» برای فرزند خود، و با ناآگاهی از «ابعاد سیاسی شکست ملتش» اشاره به این می‌کند که ملکه نقشی همانند آنچه در ثتیس آمده است بازی می‌کند: ناتوانی آتوسا در جلوگیری از بروز خشم خشایارشا یا ناتوانی در درمان آن، شرم خشایارشا را افزوده و مرگ خشایارشا را به نمایش می‌گذارد. دیگران اما روی تاریکی از ملکه را گزارش کرده‌اند. ت. هریسون آتوسا را «خودخواه، سطحی، و ترشرو» توصیف می‌کند؛ جرج نیز او را «از دیدگاه اخلاقی سالم» و «باهوش» خطاب می‌کند، اما در نهایت وی را زنی «مردانه» می‌داند که با فضایی زنانه درآمیخته شده تا وارونگی نقش‌های جنسیتی مرسوم در ایران باستان را به نمایش بگذارد.

با تشکر دانشنامه تصویری فارسی

درباره نویسنده

رویا

من رویا هستم یک زن ایرانی در نظر دارم آرشیو کاملی از زنان برتر و موفق دنیا را در این سایت گردآوری کنم امیدوارم این کار انگیزه ای باشد برای باورکردن زنان هم نوع من تا در مراحل زندگی شان موفق تر باشند با نظراتتان منو همراهی کنید

نظرات